I- Malul sayılanların emekliliği

> Gökhan B.
3 Ağustos 1970 doğumluyum. İlk defa 25 Eylül 1995 tarihinde çalışmaya başladım. 2000 yılında geçirdiğim bir trafik kazası sonucu çalışma gücümün yüzde 65′ini kaybettim. Çalışırken kaza geçirmediğim için iş kazası sayılmadı. Halen bir şirkette çalışmaya devam ediyorum. Toplam 3420 gün prim ödemem var. Ne zaman ve nasıl emekli olabilirim?

CEVAP: Doğuştan ya da sonradan herhangi bir hastalık veya kaza sonucu bedensel, ruhsal, duygusal ve sosyal yetilerini çeşitli derecelerde kaybettiği için normal yaşamın gereklerine uyamayan kişiler engelli (özürlü) olarak nitelendirilmektedir.

Sosyal Güvenlik Hukukumuzda kişide meydana gelen engelliliğin çalışma hayatına başlamadan önce ya da sonra olmasının emeklilik şartları açısından önemi bulunmaktadır. Yine engellilik durumunun en az yüzde 40 ve üzeri olması emeklilikte gerek hizmet gerek yaş şartı açısından belirleyici bir unsurdur.

Sosyal Güvenlik Sistemimizde engelli kişilere sosyal durumları göz önüne alınarak pozitif ayrımcılık uygulanmaktadır. Zaten sosyal devlet anlayışında aksini düşünmek de mümkün değildir.

Bu yaklaşım sonucu “Reform Yasası” olarak nitelendirdiğimiz 5510 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu”, bu hassas dengeyi gözetmek suretiyle engellilere emeklilik açısından bir takım ayrıcalıklar tanımıştır.

Yeni yasa engellilerimizi, engelliliğin başlangıç tarihinin çalışma hayatının önce ya da sonra olmasını dikkate alarak iki gruba ayırmıştır.
Yine engellilik oranını en az yüzde 40-49, yüzde 50-59 ve yüzde 60 ve üzeri olmak üzere üçlü bir sınıflandırmaya tabi tutmuştur.

KİMLER MALÜL SAYILIR?

Yasaya göre engelliliğin başlangıcı çalışma hayatından yani sosyal güvenlik kapsamına giren bir işte çalışmaya başlamadan sonra oluşmuş ve engellilik oranı da yüzde 60 üzerinde ise bu kişiler “malullük sigorta kollarından” emekli olabilmektedir.

Buna göre engellilik oranı yüzde 60 ve üzerindeki kişiler malul kabul edilmekte, malullük başlangıcı sigortaya giriş tarihinden sonra ise kişiler malullük sigortası şartlarından emekli olabilmektedir.

Malullüğün başlangıcı sigorta kapsamına girmeden önce oluşmuş ya da engellilik oranı yüzde 60′ın altında ise, engellilik oranı en az yüzde 40 ile yüzde 59 arasında olmak şartı ile kişiler engellilik kapsamında sağlıklı kişilere göre daha erken emekli olabilmektedir.
Malullük sigortasından emekli olmanın şartı;

- Malullüğün çalışmaya başlamadan sonra meydana gelmesi şartı ile en az 10 yıl sigortalı olmak ve 1800 gün prim ödemektir.

- Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalılar için ise sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 prim ödenmesi yeterlidir.

- Şayet malullük sigortalı olmadan önce meydana gelmiş ise diğer bir ifade ile kişi çalışma gücünü en az yüzde 60 ve üzerinde kaybetmiş ise malûllük aylığından yararlanamayan bu sigortalılara, en az 15 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün prim ödemek şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır.

YAŞ ŞARTI ARANMIYOR

Emeklilikte aranan 3960 gün prim ödeme şartı ayrıca kademeye tabi tutulmuştur. Kademelendirmeye göre, Kanunun yürürlük tarihi olan 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olan (4/1-a sigortalısı- SSK) yaşları ne olursa olsun en 15 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3600 prim ödemek olmak şartıyla yaşlılık aylığından yararlanır.

- 1 Ekim 2008 ile 31 Aralık 2008 tarihleri arasında işe giren sigortalılarda 3700 gün gün sayısı,

- 1 Ocak 2009 ile 31 Aralık 2009 tarihleri arasında işe giren sigortalılarda 3800 gün,
- 1 Ocak 2010 ile 31 Aralık 2010 tarihleri arasında işe giren sigortalılarda 3900 gün,

- 1 Ocak 2011 tarihinden sonra işe giren sigortalılarda ise 3960 gün prim ödeme şartı aranır.

Görüldüğü gibi “Reform Yasası” engelli vatandaşlarımızın emekliliğinde yaş şartı aramamakta en az 15 yıl sigortalı olanlar ilk defa sigortalı olduğu tarihe göre 3600 günle 3960 gün arasında prim ödemek şartıyla emekli olabilmektedir.

MAAŞLAR DA YÜKSEK TUTULDU

Yeni yasaya göre emekli olan engelli vatandaşlarımızın aylıkları da yüksek tutulmuştur. Şöyle ki; yeni yasasının geçici 10. maddesine göre emekli olan engelli vatandaşlarımızın aylık bağlama oranı, 5400 gün üzerinden hesaplanan orandan az olamayacağı da hükmü altına alınmak suretiyle asgari bir maaş garantisi sağlanmıştır.

Görüldüğü gibi 5510 sayılı yasa engelli vatandaşlarımızı diğer vatandaşlarımızdan daha fazla hak vermek suretiyle pozitif ayrımcılığa tabi tutmuş bir anlamda sosyal devlet olmanın yükümünü de asgari anlamda yerine getirmiştir.

Bu arada okuyucumuzun sorusuna da kısaca cevap verelim. Gökhan Bey, işe girdikten sonra kaza geçermişsiniz ve engellilik durumunuzda da yüzde 60′ın üzerinde olduğu için 10 yıl ve 1800 gün primle emekli olabilirsiniz. Sizin 14 yıl ve 3420 gününüz var, yaş şartı zaten aranmıyor. Bu durumda emeklilik müracaatı yapabilirsiniz. Hayırlı olsun, Allah şifa versin.
I- Engellik oranı %60′ın altında olanların emekliliği
Segili okuyucularımız, engelli vatandaşlarımızın iş bulması zordur. Ayrıca bulduğu işte sürekli çalışma imkanı da sınırlıdır. Bu nedenle İş ve Sosyal Güvenlik Hukukumuzda engelliler hakkında özel düzenleme yapılması gerekir. Pozitif ayrımcılık olarak da nitelenen bu düzenlemeler aynı zamanda Anayasamızın 61. maddesinin emri gereğidir.

Anayasamızın 61. maddesine göre engelliler, sosyal güvenlik hakkı bakımından özel olarak korunurlar. Bu emredici hüküm karşısında Reform Yasası olan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu engellilere yaş şartı aranmaksızın daha az prim ödeyerek emekli olma hakkı getirmiştir.

MALUL OLMAYAN ENGELLİNİN EMEKLİLİĞİ

Geçen hafta malullük konusunu işlediğimiz için bu hafta ilk defa sigortalı olduğu tarihte malul (en az yüzde 60 oranında özürlü) durumda olmamakla birlikte çalışma gücü kayıp oranı yüzde 40′tan fazla olan engellilerin durumunu inceleyeceğiz.

Özel şartlarda daha erken emekli olma hakkı düzenlemesi 5510 sayılı Kanunda, çalışma gücü kayıp oranı yüzde 40-49 arası ile yüzde 50-59 arasında olanlar olmak üzere iki gruba ayrılmıştır.

Belirtmeliyiz ki; çalışma gücü kayıp oranı yüzde 40′ın altında olan özürlü vatandaşlarımıza özel şartlarla yaşlılık aylığı bağlanması mümkün değildir.

Yeni yasaya göre vergi indirim belgesi almamış olan sigortalıların çalışma gücü kayıp oranları Kurumca Yetkilendirilen Sağlık Hizmet Sunucularının düzenlediği raporların, Kurum Sağlık Kurulunca onaylanması ile tespit edilir.

KİM NE KADAR İNDİRİM ALIYOR?

- Çalışma gücü kayıp oranı yüzde 40 ile yüzde 49 arasında olan sigortalılar, en az 18 yıl sigortalı olmak ve 4680 gün prim ödemek,

- Çalışma gücü kayıp oranı yüzde 50 ile yüzde 59 arasında olan sigortalılar, en az 16 yıl sigortalı olmak ve 4320 gün prim ödemek kaydıyla yaş şartı aranmaksızın aylığa hak kazanır.

Yeni kanun prim ödeme gün sayısı ile ilgili olarak ayrıca bir geçiş öngörmüştür. Buna göre özür durumu yüzde 40 ile yüzde 49 arasında olan vatandaşlarımızın prim ödeme gün sayısı ilk defa sigortalı oldukları tarih;

- 01.10.2008 ile 31.12.2008 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4100 gün,

- 01.01.2009 ile 31.12.2009 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4200 gün,

- 01.01.2010 ile 31.12.2010 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4300 gün,

- 01.01.2011 ile 31.12.2011 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4400 gün,

- 01.01.2012 ile 31.12.2012 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4500 gün,

- 01.01.2013 ile 31.12.2013 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4600 gün,

- 01.01.2014 ile 31.12.2014 ve 01.01.2015 tarihinden sonra sigortalı olanlar için 4680 gün olarak uygulanır.
Özür durumu yüzde 40 ile yüzde 59 arasında olan vatandaşlarımızın prim ödeme gün sayısı ilk defa sigortalı oldukları tarih;

- 01.10.2008 ile 31.12.2008 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 3700 gün,

- 01.01.2009 ile 31.12.2009 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 3800 gün,

- 01.01.2010 ile 31.12.2010 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 3900 gün,

- 01.01.2011 ile 31.12.2011 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4000 gün,

- 01.01.2012 ile 31.12.2012 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4100 gün,

- 01.01.2013 ile 31.12.2013 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4200 gün,

- 01.01.2014 ile 31.12.2014 tarihleri arasında sigortalı olanlar için 4200 gün

- 01.01.2015 tarihinden sonra sigortalı olanlar için 4320 gün olarak uygulanır.

YENİ YASA BAĞ-KUR’LUYA DA HAK TANIDI

Bu şartları taşıyan sigortalıların engellilikleri sebebiyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmasının önemi bulunmamaktadır.
Yine belirtmeliyiz ki; Reform yasasıyla engellilikten dolayı erken emekli olma hakkından sadece 4/1-a (SSK) sigortalıları değil, bağımsız çalışan 4/1-b’liler (Bağ-Kur) ile İsteğe Bağlı prim ödemesi bulunanlar da yararlanabilmektedir.

Reform Yasası ile daha önce SSK sigortalılarına verilen engellilik nedeniyle erken emekli olma hakkı Bağ-Kur sigortalılarına da verilmiş, bir anlamda SSK sigortalıları ile Bağ-Kur sigortalıları arasında eşitlik ve adalet sağlanmıştır.