Yeraltinda Çalisanlar Erken Emekli Olur Mu?

Merhaba sevgili okuyucular, önceki hafta Balikesir’in Dursunbey Ilçesi’ndeki maden ocaginda meydana gelen kazada 13, yaklasik üç ay önce de Bursa’nin Mustafakemalpasa Ilçesi’nde meydana gelen kazada da 19 isçimiz hayatini kaybetmisti. Tabii bu kazalarin ardindan isverenin isyerinde yeterince isçi sagligi ve is güvenligi önlemlerini almadigi, devletin maden isyerlerinde yeterince denetim yapmadigi gibi çok sey söylendi, çok sey yazildi çizildi.

Maden ve yeralti islerinde çalismanin ne kadar zor oldugunu, insani ne kadar yiprattigini, insanin ömründen ve ruhundan neleri alip götürdügünü en çok, yasayan bilir. Daracik alanda ve yerin metrelerce altinda maden çikarmak, kazi yapmak, tünel ve yeralti geçidi yapmak her babayigidin harci degil. Buralarda çalisan insanimiz evlerine, çoluk çocuguna ekmek götürebilmek için bu isi yapmakta, hayatlarini tehlikeye atmaktadir. Evlerinden çikarken belki de bu çikisin son çikis olacagini düsünmekte, ama issiz kalip eve ekmek götürememe korkusuyla yine yeraltinda çalismaya devam etmektedirler. Tüm SSK’li çalisanlarin yaklasik yüzde dördüne tekabül eden yeralti çalisanlarinin emekliligi normal çalisanlara göre farkli düzenlenerek nispeten daha kolay emekli olmalarinin yolu açilmistir.

Yeraltinda çalisanlar daha erken emekli olabilir

506 sayili Sosyal Sigortalar Kanunu’nun mülga 60. maddesinin;

- B bendi, maden isyerlerinin yeralti islerinde çalisanlarin,

- D bendi ise, yine çalismalarinin en az 1800 gününü maden islerinin yeralti islerinde geçiren sigortalilarin, yaslilik sigortasindan ayliga hak kazanma özel sartlarini düzenlemekte idi. 5510 sayili Sosyal Sigortalar ve Genel Saglik Sigortasi Kanunu ile yukarida belirtilen sigortalilarin müktesep haklari korunarak kanunun geçici 9. maddesinin altinci fikrasi ile maden isyerlerinin yeralti islerinde çalisanlar ile çalismalarinin en az 1800 gününü maden islerinin yeralti islerinde geçiren sigortalilarin, 506 sayili Kanun’da öngörülen ayliga hak kazanma kosullari korunmustur.

Maden isyerlerinin yeralti islerinde çalisanlar

5510 sayili Kanun’a göre; 1 Ekim 2008 tarihinden önce bazi hükümleri yürürlükten kaldirilan 506 sayili Sosyal Sigortalar Kanunu’na göre sigortali sayilanlardan;

a) En az 20 yildan beri bakanlikça tesbit edilen maden isyerlerinin yeralti isyerlerinde sürekli çalisan ve bu islerde en az 5000 gün malûllük, yaslilik ve ölüm sigortalari primi ödeyen sigortalilara yazili talepleri halinde 28. Madde’nin ikinci fikrasinin (a) bendindeki yas sartlari aranmaksizin yaslilik ayligi baglanir.

b) En az 25 yildan beri bakanlikça tesbit edilen maden isyerlerinin yeralti islerinde, yeralti münavebeli islerinde çalisan ve bu islerde en az 4000 gün malûllük, yaslilik ve ölüm sigortalari primi ödeyen sigortalilara da 8100 gün prim ödemis sigortalilar gibi yaslilik ayligi baglanir.

c) 50 yasini dolduran ve malûllük, yaslilik ve ölüm sigortalarina tâbi çalismalarinin en az 1800 gününü bakanlikça tesbit edilen maden isyerlerinin yeralti islerinde geçirmis olan sigortalilara da sigortali olarak ise giris tarihi 08.09.1999’dan önce olanlara 5000 gün veya 15 yillik sigortalilik süresi ve en az 3600 gün, sigortali olarak ise giris tarihi 08.09.1999’dan sonra olanlara ise 7000 gün veya 25 yillik sigortalilik süresi ve en az 4500 prim gün sayisi kosullarinin yerine gelmesi halinde, yaslilik ayligi baglanir.

Kanunun yürürlüge girdigi tarihten önce (01.10.2008 öncesi) belirtilen islerde çalismaya baslayan sigortalilarin, bu kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra bu islerde geçen çalismalarinin en az 1800 gün olmasi halinde bu çalismalarinin dörtte biri toplam prim ödeme gün sayilarina ilave edilir. Bunlar için malûllük, yaslilik ve ölüm sigortalari primi, sigortalinin prime esas kazancinin yüzde 23’üdür. Bunun yüzde 9’u sigortali hissesi, yüzde 14’ü de isveren hissesidir.

Bu kanunun yürürlüge girdigi tarihten sonra (01.10.2008 sonrasi) ilk defa maden isyerlerinin yeralti islerinde geçen çalismalarin her 360 günü için prim ödeme gün sayisina 180 gün ilave yapilir. Yine emeklilik yas hadlerinden de bu islerde en az 1800 gün çalismis olmak sartiyla indirim yapilir.

5510 sayili Kanun kapsaminda sayilan maden islerinin yeralti islerinde geçen prim ödeme gün sayilarina, bu isyerlerinde ve islerde geçen çalisma sürelerinin her 360 günü için 180 gün, fiilî hizmet süresi zammi olarak eklenir. 360 günden eksik sürelere ait fiilî hizmet süresi zammi, 360 gün için eklenen fiilî hizmet süresi ile orantili olarak belirlenir. Çalismanin fiili hizmet süresi zammi kapsaminda degerlendirilebilmesi için sigortalinin maden islerinin yeralti islerinde fiilen çalismasi ve söz konusu islerin risklerine maruz kalmasi sarttir.

Ayrica, yas haddi indiriminden yararlanabilmek için sigortalilarin söz konusu islerde (01.10.2008 sonrasi) en az 1800 gün çalismis olmalari sarttir. Maden islerinin yeralti islerindeki çalismalardan dolayi prim ödeme gün sayilarina eklenen fiili hizmet süresi zammi ile yas hadlerinden indirimde süre siniri uygulanmaz. Bu anlattiklarimizi asagida yer aldigi sekilde tablolastirabiliriz.

Anlattiklarimizla beraber tablo incelendiginde, 1 Ekim 2008’den sonra ise giren ve maden veya yeralti islerinde çalisanlarin emekliligi kismen zorlastirilmistir. Normal statüde çalisanlara göre de önemli ölçüde emeklilikleri kolaylastirilmistir. Temennimiz yapilacak yeni bir yasal düzenleme ile yeraltinda çalisan isçilerimizin yine eskiden sahip olduklari emeklilik haklarina kavusacaklar.

Ramazan Çanakkaleli